Thoát vị đĩa đệm: dấu hiệu, tự chăm sóc tại nhà, khi nào cần can thiệp

Trả lời nhanh: Thoát vị đĩa đệm là khi nhân mềm trong đĩa đệm đẩy ra khỏi vỏ ngoài, chèn vào dây thần kinh gần đó. Phần lớn ổn dần sau 6–12 tuần nếu chăm đúng: thôi bẻ lưng, bê đúng cách, chườm ấm thắt lưng 40–45°C 15–20 phút, nằm nghiêng kẹp gối, đi bộ, tập nhẹ. Tê vùng bẹn, yếu chân, bí tiểu là phải đi cấp cứu.

Sáu giờ sáng, cô Lan 56 tuổi lăn nghiêng, chống tay, ngồi dậy.

Thắt lưng nhói, lan nhẹ xuống đùi trái.

Bác sĩ nói thoái hoá rồi, chưa tới mức mổ, mà đau thì chịu không nổi.

Con cô cứ bắt đi mổ. Cô sợ, nghe mổ cột sống là sợ lắm.

Nếu bạn cũng đau thắt lưng lan xuống mông, xuống đùi, được bác sĩ bảo “có khi thoát vị nhẹ” mà chưa muốn mổ ngay, bạn cần biết ba điều: khi nào thật sự phải mổ, ở nhà làm gì cho đúng, và dấu hiệu nào là phải vào viện liền.

Lưu ý: chỉ bác sĩ chuyên khoa khám trực tiếp mới quyết định điều trị cho bạn. Đừng tự ý bỏ hay hoãn điều trị đã được chỉ định.

Bảng tóm tắt: 6 việc cho người thoát vị đĩa đệm

Nhiệt độ ghi ở đây là số hiện trên bộ điều khiển của đai hay thảm.

Thoát vị đĩa đệm là gì?

Thoát vị đĩa đệm là khi lớp nhân mềm bên trong đĩa đệm đẩy ra khỏi vỏ sợi bên ngoài, chèn vào dây thần kinh gần đó.

Giữa hai đốt sống có một miếng đệm tròn gọi là đĩa đệm.

Đĩa đệm có một lớp vỏ ngoài dai, bên trong là nhân mềm mọng nước.

Khi còn trẻ, nhân mềm giữ nước tốt, đĩa đệm chịu được cúi, xoay, bê.

Theo tuổi, đĩa đệm mất nước dần, lớp vỏ ngoài có vết nứt nhỏ, nhân mềm trong đĩa đệm có thể chui qua chỗ nứt đó.

Một bài tổng quan về cơ chế thoái hoá đĩa đệm giải thích: tế bào trong đĩa đệm giảm, chất nền ngoài tế bào bị phá vỡ, đĩa đệm mất nước, kém chịu lực, dễ nứt (Ekram và cs., 2021, PMID 35069988).

Thoát vị đĩa đệm thắt lưng thường xảy ra ở các đốt L4–L5 và L5–S1 vì đây là chỗ chịu lực nhiều khi ta cúi, xoay, bê, ngồi lâu.

Nhân mềm chui ra chèn vào rễ thần kinh gần đó, báo đau lan theo đường đi của rễ đó.

Đó là lý do thoát vị đĩa đệm thắt lưng hay kèm đau lan xuống chân, đúng vùng mà rễ thần kinh L4, L5, S1 chi phối.

Vì sao đĩa đệm bị thoát vị?

Vì đĩa đệm vừa chịu áp lực lớn khi ta cúi, bê, xoay, vừa mất nước và yếu dần theo tuổi.

Ba yếu tố thường gặp cùng lúc:

Tuổi. Theo tuổi, lượng nước trong nhân đĩa đệm giảm, vỏ sợi yếu đi, các vết rạn nhỏ dễ xuất hiện.

Thói quen ngồi, bê, xoay sai cách. Người bán hàng, nhân viên văn phòng, lái xe, nông dân, công nhân khuân vác đều có nguy cơ. Cúi gập thắt lưng để nhấc bao gạo, nhấc em bé, nhấc thùng hàng, lực dồn hết vào đĩa đệm thắt lưng.

Dư cân. Trọng lượng dồn lên thắt lưng mỗi ngày. Càng dư cân, đĩa đệm càng mỏi.

Một bài tổng quan về gánh nặng đau lưng dưới toàn cầu ước tính năm 2020 có 619 triệu người đang có đau lưng dưới, và khoảng 38,8% gánh nặng đó đến từ ba nhóm nguyên nhân có thể kiểm soát: tải trọng công việc, hút thuốc, chỉ số khối cơ thể cao (Ferreira và cs., 2023, PMID 37273833).

Ba yếu tố này bạn tự chỉnh được: đổi tư thế làm việc, không hút thuốc, giảm cân khi dư cân.

Thoát vị đĩa đệm có phải mổ không, lúc nào bác sĩ chỉ định mổ?

Phần lớn trường hợp được chăm sóc không mổ dưới hướng dẫn bác sĩ, và nhiều khối thoát vị tự tiêu dần (Delgado-López và cs., 2017, PMID 28130015). Quyết định mổ do bác sĩ chuyên khoa cột sống đưa ra sau khi khám trực tiếp.

Một bài tổng quan ở Tây Ban Nha về lịch sử tự nhiên của thoát vị đĩa đệm thắt lưng ghi: thoát vị đĩa đệm có lịch sử tự nhiên thuận lợi, do đó không nên chụp MRI vội vàng và không nên quyết định mổ trước 6 tuần chăm sóc không mổ (Delgado-López và cs., 2017, PMID 28130015).

Cũng theo tổng quan này, mổ giúp đỡ đau sớm hơn, nhưng sau 1 năm khác biệt giữa mổ và không mổ mất dần.

Một nghiên cứu quan sát của Thổ Nhĩ Kỳ theo dõi 40 bệnh nhân thoát vị đĩa đệm loại extruded (nhân chui hẳn ra ngoài) chỉ chăm sóc không mổ (Kesikburun và cs., 2019, PMID 31372127).

Sau trung bình 17 tháng, chụp MRI lại:

• 30/40 bệnh nhân (75%) khối thoát vị tiêu hoàn toàn.
• 6/40 (15%) khối thoát vị tiêu một phần.
• 4/40 (10%) khối thoát vị không thay đổi.

Nhóm có khối thoát vị tiêu hoàn toàn thì đau giảm đáng kể, chức năng cột sống cải thiện.

Một nghiên cứu khác ở Tây Ban Nha theo dõi 118 bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cấp bằng CT và MRI (Ramos Amador và cs., 2012, PMID 22818899).

Sau 1 năm, 59% khối thoát vị tự biến mất trên phim; đặc biệt, trong nhóm khối thoát vị loại extruded, 83% tự biến mất.

Nghĩa là khối thoát vị chui hẳn ra ngoài lại càng dễ tự tiêu, vì cơ thể nhận ra phần nhân lạc chỗ và “dọn” dần đi.

Một thử nghiệm lâm sàng ở Phần Lan trên 66 người thoát vị đĩa đệm có đau thần kinh toạ, so sánh bài tập theo phương pháp McKenzie với tư vấn thông thường (Kilpikoski và cs., 2023, PMID 37605454).

Sau 24 tháng, chỉ 19/66 (29%) phải mổ. Hai nhóm giảm đau tương đương, chức năng cột sống cải thiện cả hai nhóm.

Nghĩa là nhiều người thoát vị đĩa đệm được chăm sóc tốt bằng tập đúng theo hướng dẫn chuyên môn.

Mổ chỉ được chỉ định khi:

• Có dấu hiệu chèn ép thần kinh nặng: yếu chân, mất kiểm soát đi tiêu tiểu, mất cảm giác vùng yên ngựa.
• Đau nhiều, không đỡ sau 6–12 tuần chăm sóc không mổ đúng cách.
• Thoát vị đĩa đệm đoạn đặc biệt ảnh hưởng chức năng, bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

Bác sĩ chuyên khoa cột sống là người quyết định có mổ hay không, không phải người bán sản phẩm hay bạn bè.

Nhiệt ấm tác động thế nào lên lưng người thoát vị đĩa đệm?

Hơi ấm làm giãn mạch máu quanh thắt lưng, cơ cạnh sống thả lỏng, cơn co cứng dịu đi, bạn ngồi dậy và tập luyện dễ hơn.

Thoát vị đĩa đệm hay kèm co cứng cơ cạnh sống: cơ thể gồng cơ lưng để “khoá” đoạn đau, kết quả là cả vùng thắt lưng cứng đơ.

Một tổng quan về cơ chế của nhiệt và lạnh trong chấn thương cơ xương khớp ghi: nhiệt làm tăng dòng máu tại chỗ, tăng chuyển hoá, kéo giãn mô liên kết, giảm cảm giác đau (Malanga và cs., 2015, PMID 25526231).

Trên lưng dưới, một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên trên 76 người đau lưng dưới cấp dùng đai chườm ấm liên tục qua đêm cho thấy đai chườm ấm giảm đau sáng hôm sau tốt hơn thuốc giả dược, cứng cơ sáng ít đi, lưng cử động nghiêng dễ hơn (Nadler và cs., 2003, PMID 12638100).

Hiệu quả giảm đau còn giữ hơn 48 giờ sau khi ngưng chườm.

Nhiệt ấm không đẩy được nhân đĩa đệm về chỗ cũ.

Việc của nó là giúp cơ mềm ra, để bạn ngồi dậy không nhói, tập giãn cơ dễ hơn, ngủ ngon hơn.

Phần giữ cột sống khoẻ về sau vẫn là tập cơ lưng, cơ bụng, cơ mông, cộng đổi tư thế ngồi, bê, ngủ.

Một thử nghiệm ở Iran trên 90 người đã mổ thoát vị đĩa đệm thấy tập giãn và tập mạnh cơ lưng sau mổ giúp giảm đau và giảm hạn chế sinh hoạt (Abdi và cs., 2022, PMID 36039973).

Cộng với thử nghiệm McKenzie ở Phần Lan (Kilpikoski và cs., 2023, PMID 37605454), tập đúng cách có ích cho cả người chưa mổ lẫn người đã mổ.

Làm thế nào tại nhà cho người thoát vị đĩa đệm?

Sáu bước, làm đều 4–6 tuần, rồi tự đánh giá hoặc đi khám lại.

Bước 1. Soát 5 dấu hiệu đỏ (3 phút, trước tất cả)

Trước khi tự chườm hay tự tập, dừng 3 phút để soát 5 dấu hiệu phải đi khám ngay phía dưới. Có 1 dấu hiệu, dừng tự chăm sóc, vào viện.

Bước 2. Dừng 4 việc đang làm hỏng đĩa đệm thêm

Dừng ngay hôm nay:

• Bẻ lưng răng rắc thật mạnh. Vặn mạnh có thể làm nhân đĩa đệm chui ra thêm hoặc chèn mạnh vào rễ thần kinh.
• Bê đồ cúi gập thắt lưng. Thay bằng cách: đứng gần đồ, hai chân rộng bằng vai, gập hai gối, lưng giữ thẳng, ôm đồ sát bụng, nâng bằng chân, xoay bằng chân.

Hình: cách bê đúng. Đứng sát thùng, hai chân rộng bằng vai, gập hai gối hạ người xuống, lưng giữ thẳng không cúi gập, ôm thùng sát bụng rồi đẩy chân đứng lên.

• Nằm sấp. Nằm sấp làm thắt lưng ưỡn, tăng áp lực lên đĩa đệm thắt lưng.
• Nằm im cả ngày. Nằm dài ngày làm cơ càng yếu, đau càng kéo. Nằm 1–2 ngày đầu được, sau đó phải vận động chậm.

Bước 3. Chườm ấm thắt lưng (15–20 phút, buổi tối)

Đặt hơi ấm đúng vùng thắt lưng, ngang eo, phủ lên hai bên cột sống, có lót một lớp áo mỏng.

Hình: vị trí chườm. Túi ấm nằm ngang eo, phủ đều hai bên cột sống thắt lưng, không đặt lên mông hay lưng trên; giữa da và túi ấm có lớp áo mỏng.

Muốn ngủ qua đêm trên thảm đá nóng thì hạ xuống dưới 40°C và bật hẹn giờ.

Mới té ngã, lưng sưng nóng trong 48 giờ đầu: chườm lạnh, không chườm nóng.

Dấu hiệu làm đúng: thắt lưng ấm đều, da hồng nhẹ, hết hồng sau khoảng 30 phút ngưng chườm, cử động nhẹ hơn.

Dấu hiệu phải dừng: da rát, phồng nước, đau tăng, tê rần xuống chân nhiều hơn, chóng mặt.

Bước 4. Nằm đúng tư thế (khi nghỉ, khi ngủ)

Nằm nghiêng về bên không đau, kẹp một gối mỏng giữa hai đầu gối, hai gối co nhẹ. Tư thế này giữ thắt lưng thẳng, không bị vặn khi ngủ.

Hình: nằm nghiêng. Đầu kê gối thấp, lưng thẳng một đường từ gáy xuống mông, hai đầu gối co nhẹ, gối mỏng kẹp giữa hai đầu gối để hông không xoay.

Nằm ngửa kê gối mềm dưới khoeo chân. Đầu gối hơi gập, lưng tiếp xúc đều với giường.

Hình: nằm ngửa. Gối cuộn mềm (hoặc khăn cuộn tròn) đặt dưới khoeo (mặt sau đầu gối), hai gối hơi gập, gót chân chạm nệm, thắt lưng áp sát nệm, không ưỡn.

• Tránh nằm sấp suốt thời gian đau.
• Nệm nên vừa phải, không quá mềm lún, không quá cứng. Nệm quá mềm làm thắt lưng gập cả đêm.

Bước 5. Đi bộ chậm (10–15 phút, 2–3 lần/ngày)

Đi chậm, lưng thẳng, bước ngắn, vừa đi vừa nói chuyện bình thường được.

Hình: đi bộ chậm. Lưng thẳng, mắt nhìn phía trước, bước ngắn vừa sức, hai tay đánh nhẹ theo nhịp, chân mang giày đế mềm.

• Sau mỗi bữa ăn 20–30 phút, đi bộ chậm trong nhà hoặc quanh khu.
• Nhịp đi: nói chuyện bình thường được, không hụt hơi.
• Mang giày đế mềm, không mang guốc cao.
• Không nằm lì cả ngày. Nằm lì làm cơ càng yếu, lưng càng mỏi khi đứng dậy.

Bước 6. Tập 3 động tác an toàn cho người thoát vị (5–10 phút, mỗi ngày)

Làm sau khi đã chườm ấm, lúc cơ đang mềm. Nằm trên thảm tập hoặc nệm phẳng.

Động tác 1: Nghiêng khung chậu (10 lần). Nằm ngửa, hai gối gập, bàn chân đặt phẳng xuống sàn. Hóp bụng, ép lưng dưới sát sàn, giữ 5 giây rồi thả.

Hình: nghiêng khung chậu. Hai gối gập, hai bàn chân phẳng trên sàn rộng bằng hông, hai tay xuôi theo thân; hóp bụng để khe hở giữa thắt lưng và sàn biến mất, mông vẫn chạm sàn.

Động tác 2: Ôm gối sát ngực (2 lần mỗi bên). Nằm ngửa, hai tay ôm một gối kéo nhẹ về phía ngực, giữ 20–30 giây, đổi bên.

Hình: ôm gối sát ngực. Hai tay đan ôm quanh đầu gối phải, kéo nhẹ gối về ngực; chân trái gập, bàn chân trái đặt trên sàn; đầu và vai nằm yên, không nhấc đầu lên.

Động tác 3: Cầu nhỏ (10 lần). Nằm ngửa, hai gối gập, bàn chân chạm sàn. Siết mông, nâng hông lên khỏi sàn 5–10 cm, giữ 5 giây rồi hạ.

Hình: cầu nhỏ. Hai bàn chân phẳng rộng bằng hông, hai tay xuôi ép xuống sàn; vai và đầu nằm yên trên thảm, không ưỡn lưng. Hình là mức nâng khi đã quen; mới tập thì chỉ nâng hông thấp khoảng một bàn tay (5–10 cm).

Tập chậm, không nín thở, không đau nhói.

Dấu hiệu làm đúng: căng nhẹ, dễ chịu, hôm sau không nhức thêm.

Dấu hiệu phải dừng: đau tăng, tê rần xuống chân, yếu chân thêm.

Ai không nên tự chườm ấm hay tự tập?

Không tự chườm nóng và không tự tập khi:

• Có 1 trong 5 dấu hiệu đỏ ở mục Khi nào đi khám phía dưới. Vào viện trước.
• Mới té ngã, va chạm, tai nạn giao thông trong 48 giờ. Lưng còn sưng nóng, chườm lạnh, đi khám trước.
• Da vùng lưng đang viêm, trầy xước, nổi mẩn.
• Đang sốt cao kèm đau lưng.
• Phụ nữ đang mang thai. Không dùng nhiệt nóng suốt thai kỳ.

Hỏi bác sĩ đang theo dõi trước khi dùng nhiệt đều mỗi ngày:

• Cao huyết áp: dùng được ở nhiệt thấp, tối đa 45°C, không làm nóng đầu, cổ, gáy.
• Tiểu đường có tê bì, giảm cảm giác da: để nhiệt thấp, luôn lót khăn, kiểm da sau mỗi lần.
• Giãn tĩnh mạch chân: cẳng chân để ngoài thảm, không chườm nóng cẳng chân. Lưng thì được.
• Người có máy tạo nhịp tim: chọn dòng không có từ trường xung.
• Từng mổ cột sống thắt lưng, có nẹp vít: hỏi bác sĩ phẫu thuật trước khi quấn đai hay nằm thảm trực tiếp lên vùng mổ.
• Bệnh tim mạch nặng, từng đột quỵ: dùng mức thấp, có người giám sát.

Khi nào thoát vị đĩa đệm phải đi khám ngay?

Có một trong 5 dấu hiệu dưới đây thì vào viện, không tự chườm hay tập thêm.

1. Yếu chân, khó nhấc bàn chân, đi loạng choạng, hay vấp. Bác sĩ sẽ đánh giá chèn ép rễ thần kinh.
2. Tê, rần rần lan rõ từ thắt lưng xuống bàn chân, ngón chân. Tê kéo dài hoặc tăng nhanh.
3. Mất cảm giác vùng yên ngựa: hai bên bẹn, mông trong, vùng giữa hai đùi. Đây là dấu hiệu nghi hội chứng chùm đuôi ngựa.
4. Mất kiểm soát đi tiểu, đi tiêu: tiểu không tự chủ, bí tiểu, mất tự chủ đại tiện. Đây là cấp cứu.
5. Đau tăng dữ dội sau té ngã, va chạm, hoặc đau nhiều về đêm làm thức giấc, kèm sốt hay sụt cân nhanh.

Dấu hiệu chùm đuôi ngựa cần cấp cứu: một tổng quan y khoa Mỹ ghi: hội chứng chùm đuôi ngựa (mất chức năng ruột và bàng quang kèm tê vùng yên ngựa và yếu chân) là tình trạng cột sống cần giải ép sớm; chậm trễ có thể để lại tổn thương thần kinh không hồi phục (Kuris và cs., 2021, PMID 34473966).

Khám chuyên khoa trong 4–6 tuần nếu:

• Đã chườm ấm, tập, đổi tư thế đều trong 4–6 tuần mà không đỡ.
• Đau lan xuống chân kéo dài kèm giảm sức cơ nhẹ.
• Có tiền sử ung thư, sụt cân không rõ lý do, sốt kéo dài.

Gọi 115 ngay khi: đau lưng kèm méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê nửa người, đau đầu dữ dội đột ngột.

Một bài tổng quan về đau lưng ở người lớn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của khai thác tiền sử và khám lâm sàng kỹ để không bỏ sót nguyên nhân nguy hiểm như gãy xương, nhiễm trùng, u (Kabeer và cs., 2023, PMID 37906065).

Trải nghiệm thật từ khách Vikicare

Một chị khách tên Mai ở Hà Nội.

Chị bị thoát vị đĩa đệm, đau dây thần kinh toạ.

Chị là người kỹ tính: hỏi lượng ion âm, hỏi đá lục giác khác đá tròn ra sao, so sánh với mấy hãng khác rồi mới mua.

Chị kết hợp: nằm thảm đá nóng mỗi ngày, xông thêm lá ngải cứu, và giảm 2 ký theo lời bác sĩ để bớt áp lực lên đĩa đệm.

Sau khoảng 2 tuần, chị nhắn: “Có chị thấy đỡ đau cột sống hơn, dây thần kinh toạ cũng đỡ hơn.”

Khoảng 2 tháng: “Chị nằm thảm tốt lắm. Nhờ có nó mà sau khi thoát vị đĩa đệm ổn định chị vẫn đi đánh bóng chuyền được.”

Chị Mai làm cùng lúc ba việc: nằm ấm đều, xông lá, giảm cân. Mức thoát vị mỗi người khác nhau nên kết quả cũng khác nhau.

Một chị khách khác tên Hoa, trung niên, đau lưng kèm đau khớp.

Chị dùng đai đá nóng trước, vài ngày sau mua thêm gối đá.

Sau 5 ngày, chị nhắn: “Chị xài OK lắm em.” “Đã lắm nè.” “Đỡ đau lưng.”

Với người thoát vị đĩa đệm, quấn đai ở 40–45°C, 15–20 phút mỗi lần, có lót áo mỏng.

Chọn đai và thảm đá nóng cho người thoát vị đĩa đệm thế nào?

Chọn theo cách bạn hay đau nhất: đau gọn một vùng thắt lưng thì dùng đai, đau kèm người lạnh muốn thả lỏng cả thân thì dùng nệm.

Khi chọn, hỏi người bán 4 câu:

1. Bộ điều khiển có hiện số độ, chỉnh được không?
2. Có hẹn giờ tự tắt không?
3. Có tự ngắt khi quá nhiệt không?
4. Dây sưởi có lớp chắn sóng điện từ không?

Đai An Khang B3 (đai đá nóng 12 đèn)

• Kích thước 25×140 cm, quấn quanh thắt lưng hoặc bụng.
• 189 viên đá lục giác đen trên mặt đai.
• 12 đèn.
• Công suất 90–220W.
• Bộ điều khiển rời, chỉnh được nhiệt độ và hẹn giờ.
• Bảo hành 24 tháng.

Cách dùng gợi ý cho người thoát vị đĩa đệm thắt lưng ổn định: quấn vào thắt lưng, lót áo mỏng, 40–45°C, 15–20 phút mỗi lần, 1–2 lần mỗi ngày. Người ngồi bán hàng có thể quấn khi ngồi nghỉ 15 phút giữa buổi.

Nệm MP80 (đá đen, kèm 2 bộ massage) hoặc MN80 (đá tròn)

• Kích thước 80×190 cm, nằm vừa 1 người lớn.
• Mặt đá lục giác đen (MP80) hoặc đá tròn (MN80).
• Bộ điều khiển rời chỉnh 30–70°C, hẹn giờ 1–12 tiếng.
• Chắn sóng điện từ.
• MP80 có thêm 2 bộ massage.
• Bảo hành 24 tháng.

Cách dùng gợi ý cho người thoát vị đã ổn định (bác sĩ nói chưa cần mổ): nằm ngửa, kê gối mỏng dưới khoeo, lưng dưới chạm mặt đá, 40–45°C, 30–60 phút, tối đa 2 tiếng. Muốn ngủ qua đêm thì hạ xuống dưới 40°C và hẹn giờ.

Giá và tình trạng còn hàng xem tư vấn Zalo. Vikicare có cửa hàng tại 211 D8, KP Phú Tân, P. Bình Dương, TP.HCM. Giao toàn quốc. Kiểm hàng rồi mới trả tiền. Bảo hành 24 tháng.

Câu hỏi thường gặp

Bị thoát vị đĩa đệm thắt lưng có nằm thảm đá nóng được không?
Nếu bác sĩ đã khám và nói thoát vị đã ổn định, không còn tê yếu chân, không bí tiểu, thì có thể nằm thảm đá nóng ở 40–45°C trong 30–60 phút, kê gối mỏng dưới khoeo, nằm nghiêng cũng được. Mục đích: làm mềm cơ cạnh sống, dễ ngồi dậy, ngủ sâu hơn. Muốn ngủ qua đêm thì hạ nhiệt xuống dưới 40°C và bật hẹn giờ. Có dấu hiệu chèn ép thần kinh (yếu chân, tê lan xuống bàn chân, bí tiểu) thì phải vào viện trước, không nằm thêm.

Thoát vị đĩa đệm nhẹ tự tập ở nhà thế nào?
Ba động tác an toàn: (1) nghiêng khung chậu: nằm ngửa, gối gập, ép lưng dưới sát sàn, giữ 5 giây, 10 lần; (2) ôm gối sát ngực: kéo một gối sát ngực, giữ 20–30 giây, đổi bên, 2 lần mỗi bên; (3) cầu nhỏ: nằm ngửa, siết mông nâng hông 5–10 cm, giữ 5 giây, 10 lần. Tập chậm, không nín thở, không đau nhói. Làm sau khi đã chườm ấm, lúc cơ mềm. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 90 người đã mổ thoát vị cho thấy tập giãn và tập mạnh cơ lưng sau 8 tuần giúp giảm đau và giảm hạn chế sinh hoạt (Abdi và cs., 2022, PMID 36039973).

Thoát vị đĩa đệm có nguy hiểm không, lúc nào bác sĩ chỉ định mổ?
Theo các nghiên cứu, phần lớn trường hợp thoát vị đĩa đệm được chăm sóc không mổ dưới hướng dẫn bác sĩ. Một nghiên cứu Thổ Nhĩ Kỳ theo dõi 40 bệnh nhân thoát vị loại extruded nhận chăm sóc không mổ thấy 75% khối thoát vị tiêu hoàn toàn trên MRI sau trung bình 17 tháng (Kesikburun và cs., 2019, PMID 31372127). Nghiên cứu Tây Ban Nha trên 118 bệnh nhân thấy 59% khối thoát vị tự tiêu sau 1 năm, trong đó 83% khối thoát vị loại extruded tự tiêu (Ramos Amador và cs., 2012, PMID 22818899). Mổ được chỉ định khi có dấu hiệu chèn ép thần kinh nặng hoặc đau không đỡ sau 6–12 tuần. Bác sĩ chuyên khoa cột sống là người quyết định điều trị cụ thể, bạn không tự ý bỏ hay hoãn chỉ định đã có.

Thoát vị đĩa đệm nên chườm nóng hay chườm lạnh?
Thoát vị đĩa đệm kéo dài, cơ cạnh sống co cứng thì chườm ấm 40–45°C trong 15–20 phút. Mới té ngã, lưng sưng nóng trong 48 giờ đầu thì chườm lạnh, không chườm nóng. Sau 48 giờ hết sưng nóng mới chuyển sang chườm ấm. Có nghiên cứu đối chứng ngẫu nhiên cho thấy đai chườm ấm liên tục qua đêm giảm đau sáng hôm sau tốt hơn thuốc giả dược (Nadler và cs., 2003, PMID 12638100).

Dấu hiệu thoát vị đĩa đệm cần cấp cứu là gì?
Năm dấu hiệu phải vào viện: (1) yếu chân rõ, khó nhấc bàn chân, đi loạng choạng; (2) tê lan rõ từ thắt lưng xuống bàn chân, ngón chân; (3) mất cảm giác vùng yên ngựa (hai bên bẹn, mông trong, vùng giữa hai đùi); (4) mất kiểm soát đi tiểu, đi tiêu: bí tiểu, tiểu không tự chủ; (5) đau sau té ngã, va chạm, hoặc đau nhiều về đêm kèm sốt, sụt cân. Hội chứng chùm đuôi ngựa (dấu hiệu 3 và 4) là tình trạng cấp cứu, chậm trễ có thể để lại tổn thương thần kinh không hồi phục.

Người cao huyết áp bị thoát vị đĩa đệm có dùng đai đá nóng được không?
Người cao huyết áp ổn định dùng được đai đá nóng ở mức tối đa 45°C, không làm nóng đầu, cổ, gáy, không xông hơi nóng. Huyết áp chưa ổn định hoặc đang đau đầu dữ dội thì không dùng nhiệt, đi khám trước.

Dư cân có ảnh hưởng tới đĩa đệm thắt lưng không?
Có. Dư cân làm tăng áp lực lên đĩa đệm thắt lưng mỗi ngày. Một ước tính gánh nặng bệnh toàn cầu cho thấy chỉ số khối cơ thể cao là một trong ba nhóm nguyên nhân chính góp vào đau lưng dưới có thể kiểm soát được (Ferreira và cs., 2023, PMID 37273833). Bạn hỏi bác sĩ chuyên khoa về chế độ ăn và vận động phù hợp với sức khoẻ hiện tại của bạn, không tự ý ép cân nhanh.

Đọc tiếp

• Đau lưng dưới: vì sao bị, tự chăm sóc tại nhà thế nào, khi nào phải đi khám
• Đau thắt lưng lan xuống chân: có phải đau thần kinh toạ, khi nào phải khám
• Thoái hoá cột sống thắt lưng ở người lớn tuổi: sống chung thế nào cho đỡ đau
• Đau lưng, thoát vị có nằm thảm đá nóng được không?
• Cách dùng thảm đá nóng tại nhà: 5 bước

Lời cuối

Thoát vị đĩa đệm không phải án tử cho thắt lưng.

Trong tổng quan Delgado-López và cs. 2017 (PMID 28130015), lịch sử tự nhiên của thoát vị đĩa đệm được đánh giá là thuận lợi, phần lớn trường hợp được chăm sóc dưới hướng dẫn chuyên môn mà vẫn giữ được sinh hoạt.

Nhiều khối thoát vị tự teo nhỏ dần trong khoảng một năm, khi người bệnh chăm đúng theo hướng dẫn bác sĩ (Ramos Amador và cs., 2012, PMID 22818899).

Thắt lưng không đòi gì quá cao siêu.

Dừng bốn việc đang làm nó nặng thêm.

Mỗi tối chườm ấm 15–20 phút ở 45°C.

Mỗi ngày đi bộ chậm 10–15 phút sau bữa.

Năm phút cho ba động tác an toàn.

Và sáu tuần kiên trì trước khi quyết định gì lớn.

Nếu bạn thấy mình trong câu chuyện của cô Lan, bạn nhắn Zalo Vikicare 0934 878 315.

Kể bạn đau bên nào, lan xuống đâu, bác sĩ đã nói gì, có đang uống thuốc gì không.

Vikicare sẽ gợi ý mức nhiệt và cách dùng riêng, hoặc nói thẳng khi bạn cần đi khám trước.

Bảo hành 24 tháng. Cửa hàng: 211 D8, KP Phú Tân, P. Bình Dương, TP.HCM.

Nguồn tham khảo

1. Delgado-López PD và cs., 2017. Lumbar disc herniation: Natural history, role of physical examination, timing of surgery, treatment options and conflicts of interests. Neurocirugia (Astur). PMID 28130015. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28130015/
2. Kesikburun B và cs., 2019. Spontaneous regression of extruded lumbar disc herniation: Correlation with clinical outcome. Pak J Med Sci. PMID 31372127. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31372127/
3. Ramos Amador A và cs., 2012. Natural history of lumbar disc hernias: does gadolinium enhancement have any prognostic value? Radiologia. PMID 22818899. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22818899/
4. Kilpikoski S và cs., 2023. The McKenzie Method versus guideline-based advice in the treatment of sciatica: 24-month outcomes of a randomised clinical trial. Clin Rehabil. PMID 37605454. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37605454/
5. Abdi A và cs., 2022. The effect of repeated flexion-based exercises versus extension-based exercises on the clinical outcomes of patients with lumbar disk herniation surgery: a randomized clinical trial. Neurol Res. PMID 36039973. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36039973/
6. Kuris EO và cs., 2021. Evaluation and Management of Cauda Equina Syndrome. Am J Med. PMID 34473966. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34473966/
7. Kabeer AS và cs., 2023. The adult with low back pain: causes, diagnosis, imaging features and management. Br J Hosp Med (Lond). PMID 37906065. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37906065/
8. Ekram S và cs., 2021. Regulating the fate of stem cells for regenerating the intervertebral disc degeneration. World J Stem Cells. PMID 35069988. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35069988/
9. Ferreira ML và cs., 2023. Global, regional, and national burden of low back pain, 1990–2020. Lancet Rheumatol. PMID 37273833. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37273833/
10. Nadler SF và cs., 2003. Overnight use of continuous low-level heatwrap therapy for relief of low back pain. Arch Phys Med Rehabil. PMID 12638100. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12638100/
11. Malanga GA và cs., 2015. Mechanisms and efficacy of heat and cold therapies for musculoskeletal injury. Postgrad Med. PMID 25526231. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25526231/

Vikicare · Người sáng lập: Trương Kiều Như · 11 nghiên cứu đã đọc · Cập nhật 10/2026