Thoái hoá cột sống cổ là gì, có nguy hiểm không, khi nào phải đi khám

Trả lời nhanh: Thoái hoá cột sống cổ là hiện tượng đĩa đệm và các khớp ở cổ mòn dần theo tuổi. Chữ thoái hoá trên phim chưa chắc là bệnh nặng. Hãy giữ tư thế thẳng cổ, giãn cơ mỗi ngày, chườm ấm 15–20 phút. Tê lan xuống tay, yếu tay, đi loạng choạng thì đi khám ngay.

Cầm tờ phim X-quang, đọc dòng kết luận “thoái hoá nhẹ cột sống cổ”, nhiều người trẻ ngồi máy tính cả ngày giật mình: mới từng này tuổi đã thoái hoá, sau này có phải mổ không?

Người lớn tuổi cũng hay hỏi câu đó sau khi chụp phim: có cần mổ không, có phải uống thuốc gì không?

Nếu bạn đang có tê lan rõ xuống hai tay, yếu tay, đi loạng choạng, hãy đọc mục Khi nào phải đi khám ngay trước.

Bảng tóm tắt: thoái hoá cột sống cổ nghĩa là gì

Thoái hoá cột sống cổ là chuyện cổ “cũ dần” theo tuổi. Có người có mà không đau. Có người đau nhẹ. Có người đau kèm chèn ép dây thần kinh thì phải đi khám.

Nhiệt độ trong bài là số hiện trên bộ điều khiển của gối, đai hay thảm, nhiệt ở mặt đá thấp hơn số này.

Thoái hoá cột sống cổ là gì?

Là hiện tượng các đĩa đệm, mặt khớp và dây chằng ở vùng cổ mòn dần, hẹp dần theo tuổi. Cột sống không hỏng hẳn, chỉ “cũ đi”.

Cột sống cổ có 7 đốt, giữa mỗi hai đốt có một đĩa đệm, giống cái gối nhỏ hút sốc khi bạn gật đầu, xoay đầu.

Năm tháng trôi, nhân nhầy đĩa đệm khô dần, đĩa đệm mỏng đi, hai đốt sống sát lại gần nhau hơn.

Cơ thể phản ứng bằng cách mọc thêm xương ở mép đốt sống (dân gian gọi là “gai”), dây chằng quanh cổ dày lên để giữ cho vững.

Phim X-quang hay MRI đọc ra là “thoái hoá cột sống cổ”, “gai đốt sống cổ”, “hẹp khoang đĩa đệm” hoặc “mất đường cong sinh lý”. Thuật ngữ thoái hoá đốt sống cổ nói cùng nghĩa.

Nguyên lý: trên phim có chữ “thoái hoá” ≠ đang bệnh nặng

Theo tổng quan ở Nature Reviews Neurology, bệnh lý tuỷ cổ do thoái hoá là nguyên nhân phổ biến nhất làm giảm chức năng tuỷ sống ở người trưởng thành trên thế giới (Badhiwala và cs., 2020, PMID 31974455).

Nhưng thoái hoá đến mức chèn ép tuỷ thì ít hơn nhiều: tổng quan ở Spine ước lượng ít nhất 605 trên mỗi triệu người (Nouri và cs., 2015, PMID 25839387).

Nó giống phim phổi có “vết sẹo cũ”: có hiện tượng, chưa chắc có khó chịu.

Thoái hoá cột sống cổ có nguy hiểm không?

Phần lớn không nguy hiểm nếu không có chèn ép dây thần kinh hoặc tuỷ sống. Chỉ một tỉ lệ nhỏ cần can thiệp sâu.

Chia 3 mức:

Mức 1: thoái hoá đơn thuần. Bạn đau mỏi, cứng cổ, khó quay đầu khi trở trời. Không tê, không yếu tay. Tự chăm sóc tại nhà được, đi khám bác sĩ cơ xương khớp khi đau lâu không đỡ.

Mức 2: chèn ép rễ thần kinh. Đĩa đệm hoặc gai xương ép vào rễ thần kinh, bạn thấy tê, châm chích lan từ cổ xuống vai, cánh tay, bàn tay, có thể yếu một bên tay (Childress và Becker, 2016, PMID 27175952). Cần bác sĩ khám. Tổng quan này ghi phần lớn ca tự lui dần dù điều trị theo cách nào; còn đau sau 4–6 tuần điều trị thì bác sĩ mới cho chụp cộng hưởng từ.

Mức 3: chèn ép tuỷ cổ. Hiếm hơn nhưng nặng hơn. Bạn tê cả hai tay, bàn tay vụng về (cài cúc áo khó, viết khó), đi đứng loạng choạng, hay vấp (Marie-Hardy và Pascal-Moussellard, 2021, PMID 33781560). Một tổng quan 68 thử nghiệm chăm sóc không mổ cho chèn ép rễ cổ ghi: 66% thử nghiệm loại người có dấu hiệu đỏ, 59% loại người có bệnh lý tuỷ cổ (Plener và cs., 2022, PMID 36730764). Mức 3 không tự chăm sóc, phải đi khám chuyên khoa cột sống hoặc thần kinh.

Phần lớn người mang chữ “thoái hoá” trên phim rơi vào mức 1.

Tóm lại: cầm tờ phim có chữ “thoái hoá” không phải lý do để hoảng. Lý do để lo là dấu hiệu trên người bạn (xem mục Khi nào đi khám), không phải chữ trên phim.

Vì sao bị thoái hoá cột sống cổ?

Vì cột sống cổ phải nâng và xoay cái đầu cả đời, cộng với tư thế xấu và ngồi lâu làm nó mòn nhanh hơn.

Yếu tố không đổi được: tuổi, di truyền, và giới. Theo phân tích gánh nặng bệnh toàn cầu, đau cổ ảnh hưởng khoảng 203 triệu người năm 2020, nữ gặp nhiều hơn nam, đỉnh ở nhóm 45–74 tuổi (GBD 2021 Neck Pain Collaborators, 2024, PMID 38383088).

Yếu tố thay đổi được (phần có thể chủ động):

• Tư thế đầu đưa ra trước khi cúi điện thoại, cúi laptop, cổ phải gồng giữ đầu nặng hơn.
• Ngồi liên tục nhiều giờ, ít đứng dậy giữa giờ.
• Gối ngủ quá cao làm cổ gập cả đêm.
• Lạnh gáy, lạnh bả vai: cơ gặp lạnh co lại, cứng dần.
• Hút thuốc, cân nặng dư, ít vận động.

Chữ “thoái hoá” không có nghĩa là bạn đã làm sai cả đời. Có phần không đổi được, có phần đổi được. Bốn việc dưới đây nhắm vào phần đổi được.

Việc làm tại nhà khi có thoái hoá cột sống cổ

Bốn việc, mỗi việc có số, làm đều 2–3 tuần rồi tự đánh giá.

Bước 1. Kê lại gối ngủ, giữ cổ thẳng với cột sống

Nằm ngửa gối cao cỡ một nắm tay; nằm nghiêng gối lấp đủ khoảng giữa tai và vai cho đầu, cổ, cột sống thẳng hàng.

Hình: khung trái nằm ngửa, gối thấp cỡ một nắm tay, mép dưới gối đỡ sát gáy, cằm không cúi về ngực. Khung phải nằm nghiêng, gối lấp khoảng giữa tai và vai, đầu cổ thẳng hàng với cột sống.

• Nằm ngửa: gối cao bằng khoảng một nắm tay, mép dưới gối ôm sát gáy.
• Nằm nghiêng: gối lấp đủ khoảng giữa tai và vai để đầu, cổ, cột sống thẳng hàng.
• Nằm sấp đọc điện thoại trước khi ngủ: bỏ hẳn.

Một thử nghiệm ở người có thoái hoá cột sống cổ: cả hai nhóm cùng tập phục hồi chức năng 3 buổi mỗi tuần trong 4 tuần, một nhóm đổi sang gối cao su công thái học. Nhóm đổi gối có sức bền cơ duỗi cổ tăng hơn nhóm giữ gối cũ (Fazli và cs., 2020, PMID 32874156).

Một thử nghiệm khác dùng gối lò xo viscoelastic cho người đau cổ mạn tính 4 tuần, thấy giảm đau cổ, đau lưng trên và đau đầu so với nhóm chỉ nhận hướng dẫn (Vanti và cs., 2019, PMID 30939188).

Hai nghiên cứu đều cỡ mẫu nhỏ. Gối phù hợp giúp bớt đau, nhưng không thay cho tập và tư thế ngồi.

Bước 2. Chỉnh chỗ ngồi (10 phút, làm một lần)

Màn hình ngang tầm mắt, cách mắt 50–70 cm, lưng tựa ghế, khuỷu tay 90 độ, hai bàn chân chạm sàn.

Hình: lưng tựa vào tựa ghế, mép trên màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, màn hình cách mắt cỡ một sải tay, khuỷu tay gập khoảng 90 độ, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn.

• Mép trên màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, cách mắt 50–70 cm.
• Dùng laptop thì kê laptop lên chồng sách hoặc giá đỡ laptop, cắm bàn phím và chuột rời.
• Ghế có tựa lưng, hai bàn chân chạm sàn, khuỷu tay gập khoảng 90 độ.
• Không ngồi ngay dưới cửa gió máy lạnh. Có gió thì quàng khăn mỏng che gáy.
• Đọc điện thoại thì đưa máy lên gần tầm mắt, đừng cúi đầu xuống.

Bước 3. Giãn cơ cổ 5 phút, 2–3 lần mỗi ngày

Làm lần lượt 5 động tác dưới đây, chậm, không giật, không bẻ cổ.

Hình: (1) ngồi thẳng, kéo cằm lùi ra sau; (2) nghiêng tai về phía vai, tay bên kia buông xuôi; (3) xoay hai vai ra sau; (4) kéo hai bả vai lại gần nhau; (5) đứng, hai tay chống khung cửa, bước nhẹ tới trước cho ngực mở.

Thêm 2–3 buổi tập mạnh vai và bả vai mỗi tuần, mỗi buổi 10–20 phút, bằng dây kháng lực hoặc chai nước. Một phân tích gộp 8 thử nghiệm ở dân văn phòng đau cổ lâu ngày ghi tập mạnh cổ vai giúp giảm đau và giảm mức ảnh hưởng tới sinh hoạt, độ chắc chắn bằng chứng còn thấp (Jones và cs., 2024, PMID 38219373).

Tập chậm, không nín thở, không đau nhói.

Dấu hiệu phải dừng: đau nhói, tê hoặc rần rần lan xuống tay, chóng mặt.

Bước 4. Chườm ấm vai gáy buổi tối

Nằm ngửa hoặc ngồi tựa, đặt đồ chườm sau gáy và phần trên hai bả vai, lót khăn mỏng, 40–45°C trên bộ điều khiển.

Hình: túi chườm nằm ngang ôm dưới gáy, hai đầu túi kéo tới đầu hai vai, có khăn mỏng lót giữa túi và da, đầu tựa gối.

Hơi ấm làm mạch máu tại chỗ giãn ra, máu về nhiều hơn, cơ quanh cổ mềm ra, cảm giác đau dịu đi.

Một tổng quan về cơ chế của nhiệt trong đau cơ xương ghi hiệu ứng này cùng với tăng chuyển hoá và mô liên kết dẻo hơn (Malanga và cs., 2015, PMID 25526231).

Người cao huyết áp: không chườm nóng sau gáy, xem mục Ai không nên.

Muốn ngủ luôn trên gối ấm thì hạ xuống dưới 40°C và bật hẹn giờ.

Mới trật cổ, va chạm, sưng nóng trong 48 giờ đầu: chườm lạnh, không chườm nóng.

Dấu hiệu phải dừng: da rát, phồng nước, đau đầu tăng, chóng mặt, tim đập nhanh.

Về yoga và các cách tập cổ truyền: một tổng quan 113 nghiên cứu ở Ấn Độ cho thoái hoá cổ và thắt lưng thấy chỉ 1 trong 8 nghiên cứu ghi nhận tác dụng phụ (Ponnaiah và cs., 2024, PMID 39085970). Vẫn tập được, nhưng tập nhẹ, có người hướng dẫn, không bẻ cổ mạnh.

Ai không nên tự chườm hoặc tự giãn mạnh?

Không tự chườm nóng sau gáy, không tự giãn mạnh nếu bạn thuộc một trong các nhóm sau:

• Người cao huyết áp: không kê gối đá nóng sau gáy, không làm nóng đầu, cổ, gáy. Nếu dùng nhiệt, tối đa 45°C ở vùng lưng, tránh gáy; không xông. Giữ thuốc huyết áp đều.
• Huyết áp chưa ổn định, đang đau đầu dữ dội: không dùng nhiệt, đi khám.
• Phụ nữ đang mang thai: không dùng nhiệt nóng suốt thai kỳ.
• Mới trật cổ, va chạm, té ngã trong 48 giờ: chườm lạnh, không chườm nóng.
• Da vùng gáy đang viêm hoặc trầy xước.
• Đang sốt.
• Người có bệnh lý tuỷ cổ đã chẩn đoán: không tự giãn, không nắn chỉnh thủ công, chờ bác sĩ.

Hỏi bác sĩ đang theo dõi trước khi dùng nhiệt:

• Tiểu đường có tê bì, giảm cảm giác da (dễ bỏng mà không hay).
• Từng mổ cột sống cổ, có nẹp vít vùng cổ.
• Bệnh tim mạch nặng, từng đột quỵ.
• Rối loạn tiền đình, hay chóng mặt tư thế.
• Dùng máy tạo nhịp: chọn dòng không có từ trường xung.

Khi nào thoái hoá cột sống cổ phải đi khám ngay?

Thấy một dấu hiệu dưới đây thì đi khám chuyên khoa cột sống hoặc thần kinh ngay, không tự chườm, không tự tập.

1. Tê, rần rần lan từ cổ xuống cánh tay, bàn tay, ngón tay: dấu hiệu nghi chèn ép rễ thần kinh cổ.
2. Yếu tay, cầm đồ hay rơi, khó cài cúc áo, khó viết, khó đánh răng.
3. Tê cả hai tay, bàn tay vụng về, đi đứng loạng choạng, chân yếu: có thể là chèn ép tuỷ cổ.
4. Chóng mặt, nhìn mờ, nhìn đôi, ù tai khi quay đầu.
5. Đau sau tai nạn, té ngã, va đập vùng đầu cổ: không tự tập, chụp phim trước.
6. Sốt kèm cứng cổ, đau đầu dữ dội, sợ ánh sáng: có thể là nhiễm trùng, cần cấp cứu.
7. Đau cả lúc nằm nghỉ ban đêm, sụt cân không rõ lý do: không phải thoái hoá thuần tuý.
8. Đã kê lại gối, chỉnh chỗ ngồi, giãn cơ, chườm đều 2–3 tuần mà không đỡ.

Gọi 115 ngay khi: méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê nửa người, đau đầu dữ dội đột ngột.

Đi cấp cứu khi: đau ngực lan lên cổ, hàm, vai trái, kèm khó thở, vã mồ hôi.

Trải nghiệm thật từ khách Vikicare

Hai khách dùng gối ấm vai gáy kể lại, một người kết hợp thêm châm cứu.

Em An An kể cổ em “bị hàn nên tắc bó hết cơ cổ”, không ngủ được. Em dùng gối đá nóng, bật mức ấm, nằm phần vai và gáy lên mặt đá, uống thêm một ly nước pha chút muối biển trước khi nằm. Khoảng 10 ngày sau em nhắn: “Mềm cổ hẳn c ah.” Em kể thêm: “Máu huyết nó lưu thông được.”

Một khách khác, chị Thanh, có đốt sống cổ mất đường cong tự nhiên, phim có chữ “thoái hoá”. Chị kết hợp đi châm cứu và ngồi sóng ngắn bên đông y, tối về chị nằm gối ấm. Chị kể: “Châm cứu với ngồi sóng ngắn bên đông y, tối về chị nằm gối thấy đỡ nhiều rồi.”

Phần đỡ của chị Thanh là nhờ kết hợp châm cứu, sóng ngắn và gối ấm, không riêng cái gối.

Chọn gối ngủ và gối chườm vai gáy thế nào khi cổ hay cứng mỏi?

Chọn gối theo hai nhu cầu riêng:

Khi chọn gối đá nóng để chườm ấm, hỏi người bán 4 câu:

1. Bộ điều khiển có hiện số độ và chỉnh được không?
2. Có hẹn giờ tự tắt không?
3. Có tự ngắt khi quá nhiệt không?
4. Dây sưởi có lớp chắn sóng điện từ không?

Vikicare có Gối An Khang P3P cho vai gáy.

• Kích thước 50×30×10 cm, nặng 3,5 kg, thân lượn cong ôm cổ.
• Mặt đá lục giác, nóng đúng nửa gối chạm cổ vai gáy và sau ót, phần đầu nằm mát, dễ chịu.
• Bộ điều khiển rời chỉnh 30–70°C, hẹn giờ 1–12 tiếng.
• Dây sưởi chắn sóng điện từ, tự ngắt khi quá nhiệt.
• Vỏ da lau được. Bảo hành 24 tháng.

Cách dùng gợi ý: nằm ngửa, gáy và phần trên bả vai lên mặt đá, 40–45°C, 15–20 phút, tối đa 30 phút, ngày 1–2 lần. Sau khi gáy ấm, làm 5 động tác giãn cơ ở Bước 3 khi cơ đang mềm.

Người cao huyết áp không kê gối đá nóng sau gáy.

Dùng gối cùng với chỉnh tư thế ngồi và tập; có dấu hiệu đỏ thì đi khám trước.

Câu hỏi thường gặp

Thoái hoá cột sống cổ có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp thoái hoá đơn thuần không nguy hiểm, tự chăm sóc tại nhà được. Chỉ cần cảnh giác khi tê lan xuống tay, yếu tay, đi loạng choạng, vì đó là dấu hiệu có thể chèn ép rễ thần kinh hoặc tuỷ cổ, phải khám chuyên khoa (Marie-Hardy, 2021, PMID 33781560).

Bị thoái hoá cột sống cổ nên nằm gối thế nào?
Nằm ngửa: gối cao bằng một nắm tay, mép dưới gối ôm sát gáy. Nằm nghiêng: gối cao hơn một chút để đầu, cổ, cột sống thẳng hàng. Gối cao quá làm cổ gập cả đêm, sáng dậy càng cứng. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên người thoái hoá cột sống cổ ghi nhận gối cao su công thái học cải thiện góc cổ và sức bền cơ duỗi sau 4 tuần (Fazli, 2020, PMID 32874156).

Thoái hoá đốt sống cổ có phải mổ không?
Phần lớn không. Phần lớn trường hợp chỉ cần chỉnh tư thế, giãn cơ, tập mạnh và điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ. Mổ dành cho trường hợp có chèn ép tuỷ cổ hoặc chèn ép rễ thần kinh gây yếu tay, không đáp ứng điều trị bảo tồn (Badhiwala, 2020, PMID 31974455).

Thoái hoá cột sống cổ có chườm nóng được không?
Có, nếu không có chống chỉ định. 40–45°C trên bộ điều khiển, 15–20 phút, lót một lớp khăn mỏng, 1–2 lần mỗi ngày. Người cao huyết áp không làm nóng vùng gáy; đang trật cổ, va chạm trong 48 giờ chườm lạnh, không chườm nóng.

Thoái hoá cột sống cổ nên tập gì?
Giãn cơ 5 phút, 2–3 lần mỗi ngày: rụt cằm, nghiêng cổ, xoay vai, ép bả vai, mở ngực. Thêm 2–3 buổi tập mạnh vai, bả vai mỗi tuần, 10–20 phút với dây kháng lực hoặc chai nước. Tập chậm, không bẻ cổ răng rắc.

Người trẻ 30 tuổi đã bị thoái hoá cột sống cổ có đáng lo không?
Trẻ mà có thoái hoá trên phim phần lớn vì tư thế ngồi, nằm và dùng điện thoại chưa đúng. Chữ “thoái hoá” ở tuổi này không có nghĩa sắp tàn phế. Việc cần làm là chỉnh tư thế, giãn cơ, giữ ấm vai gáy. Đi khám nếu có dấu hiệu đỏ.

Đọc tiếp

• Đau cổ vai gáy: vì sao massage xong vài hôm lại bị
• Có nên mua máy massage cổ vai gáy? So theo từng loại và ai không nên dùng
• Đau cổ vai gáy, tê tay có nằm thảm đá nóng được không?
• Người lớn tuổi có nằm thảm đá nóng được không?

Lời cuối

Chữ “thoái hoá cột sống cổ” trên tờ phim không phải án nặng. Nó là cổ “cũ dần” theo tuổi, cộng với tư thế xấu, ngồi lâu, lạnh gáy.

Việc nên làm hôm nay: kê lại gối cho ngang với một nắm tay, đẩy mép màn hình ngang tầm mắt, đặt báo thức mỗi 45 phút để đứng dậy giữa giờ, tối chườm gáy 40–45°C trong 15–20 phút rồi làm 5 động tác giãn cơ.

Người cao huyết áp: không chườm vùng gáy, tối đa 45°C.

Nhắn Zalo cho Vikicare, kể bạn mấy tuổi, phim ghi gì, có tê tay không, có cao huyết áp không. Nhân viên Vikicare sẽ gợi ý mức nhiệt và cách dùng riêng.

Bảo hành 24 tháng. Cửa hàng: 211 D8, KP Phú Tân, P. Bình Dương, TP.HCM.

Cách chườm ấm chung cho mọi vùng: xem Đau cổ vai gáy: vì sao massage xong vài hôm lại bị.

Nguồn tham khảo

1. Nouri A và cs., 2015. Degenerative Cervical Myelopathy: Epidemiology, Genetics, and Pathogenesis. Spine. PMID 25839387. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25839387/
2. Badhiwala JH và cs., 2020. Degenerative cervical myelopathy: update and future directions. Nat Rev Neurol. PMID 31974455. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31974455/
3. Marie-Hardy L và Pascal-Moussellard H, 2021. Degenerative cervical myelopathy. Rev Neurol (Paris). PMID 33781560. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33781560/
4. Childress MA và Becker BA, 2016. Nonoperative Management of Cervical Radiculopathy. Am Fam Physician. PMID 27175952. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27175952/
5. Plener J và cs., 2022. Eligibility Criteria of Participants in Randomized Controlled Trials Assessing Conservative Management of Cervical Radiculopathy. Spine. PMID 36730764. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36730764/
6. GBD 2021 Neck Pain Collaborators, 2024. Global, regional, and national burden of neck pain, 1990-2020, and projections to 2050. Lancet Rheumatol. PMID 38383088. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38383088/
7. Fazli F và cs., 2020. The Effect of Ergonomic Latex Pillow on Head and Neck Posture and Muscle Endurance in Patients With Cervical Spondylosis. J Chiropr Med. PMID 32874156. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32874156/
8. Vanti C và cs., 2019. Effectiveness of a “Spring Pillow” Versus Education in Chronic Nonspecific Neck Pain: A Randomized Controlled Trial. Phys Ther. PMID 30939188. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30939188/
9. Jones LB và cs., 2024. The influence of exercise on pain, disability and quality of life in office workers with chronic neck pain. Appl Ergon. PMID 38219373. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38219373/
10. Malanga GA và cs., 2015. Mechanisms and efficacy of heat and cold therapies for musculoskeletal injury. Postgrad Med. PMID 25526231. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25526231/
11. Ponnaiah M và cs., 2024. Adverse events in India’s Ayush interventions for cervical and lumbar spondylosis: a systematic review. Eur J Med Res. PMID 39085970. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39085970/

Vikicare · Người sáng lập: Trương Kiều Như · 11 nghiên cứu đã đọc · Cập nhật 10/2026